Beyin kanaması nedir? Belirtileri ve tedavisi

Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı, konuşmada bozulma, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük ya da bilinç kaybı yaşayan bir kişide beyin kanaması ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır. Bu belirtilerde kişinin kendiliğinden düzelmesi beklenmemeli, vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Beyin kanaması, kafatası içindeki bir damarın yırtılması veya sızıntı yapması sonucunda kanın beyin dokusuna ya da beyni çevreleyen boşluklara yayılmasıdır. Biriken kan beyin hücrelerine zarar verebilir ve kafatası içindeki basıncı artırabilir. Kanamanın yeri, büyüklüğü ve ilerleme hızı hastanın belirtilerini ve tedavi ihtiyacını belirler.

Beyin kanaması yalnızca ileri yaşlarda görülmez. Kontrolsüz yüksek tansiyon, beyin anevrizması, damar yumağı, kafa travması, kan sulandırıcı ilaçlar ve bazı kan hastalıkları farklı yaş gruplarında kanamaya neden olabilir.

Beyin kanaması nedir?

Beyin kanaması, beynin içindeki veya çevresindeki bir kan damarının bütünlüğünü kaybetmesi sonucunda meydana gelir. Damar dışına çıkan kan çevredeki beyin dokusuna baskı yapabilir, oksijenlenmeyi bozabilir ve sinir hücrelerinin hasar görmesine neden olabilir.

Beyin kanaması, kanamanın bulunduğu bölgeye göre farklı türlere ayrılır:

• Beyin dokusu içi kanama
• Subaraknoid kanama
• Subdural kanama
• Epidural kanama
• Beyin karıncıkları içine kanama

Her kanama türünün nedeni, belirtileri ve tedavisi farklı olabilir.

Beyin kanaması belirtileri nelerdir?

Beyin kanaması belirtileri çoğunlukla aniden ortaya çıkar. Bununla birlikte özellikle bazı travmatik subdural kanamalarda belirtiler günler veya haftalar içinde yavaşça gelişebilir.

En sık görülen beyin kanaması belirtileri

• Ani ve şiddetli baş ağrısı
• Yüzün bir tarafında kayma
• Kol veya bacakta güç kaybı
• Vücudun bir tarafında uyuşma
• Konuşma bozukluğu
• Söylenenleri anlamakta zorlanma
• Bulanık veya çift görme
• Denge ve yürüme bozukluğu
• Baş dönmesi
• Bulantı ve kusma
• Bilinç bulanıklığı
• Aşırı uyku hâli
• Bayılma
• Nöbet geçirme
• Boyun sertliği
• Işığa karşı hassasiyet
• Yutma güçlüğü

Belirtilerin türü kanamanın beynin hangi bölgesinde bulunduğuna göre değişebilir. Ani başlayan nörolojik belirtiler kısa sürede düzelse bile acil değerlendirme gerekir.

Beyin kanaması baş ağrısı nasıl olur?

Beyin kanamasına bağlı baş ağrısı her hastada aynı şekilde görülmez. Özellikle subaraknoid kanamada ağrı aniden başlar ve saniyeler içinde en yüksek şiddetine ulaşabilir.

Hastalar bu ağrıyı genellikle:

• Hayatımın en şiddetli baş ağrısı
• Aniden kafama darbe vurulmuş gibi
• Şimşek çakar gibi başlayan ağrı
• Daha önce hiç yaşamadığım bir ağrı

şeklinde tarif edebilir.

Ani baş ağrısına boyun sertliği, kusma, ışığa hassasiyet, bilinç değişikliği veya nöbet eşlik edebilir. Bu tablo özellikle anevrizmaya bağlı subaraknoid kanamada görülebilir ve acil müdahale gerektirir.

Beyin kanaması nasıl anlaşılır?

Beyin kanaması yalnızca dışarıdan bakılarak kesin şekilde anlaşılamaz. Ancak kişinin yüzünde kayma, konuşmasında bozulma veya kolunu kaldıramama gibi belirtiler inme açısından uyarıcıdır.

Pratik değerlendirmede şu adımlar uygulanabilir:

1. Kişiden gülümsemesini isteyin.
2. Yüzün bir tarafında düşme olup olmadığına bakın.
3. İki kolunu aynı anda kaldırmasını isteyin.
4. Kollardan birinin düşüp düşmediğini kontrol edin.
5. Basit bir cümleyi tekrar etmesini isteyin.
6. Konuşması bozuksa veya bu hareketleri yapamıyorsa 112’yi arayın.

İnmenin tıkanıklığa mı yoksa kanamaya mı bağlı olduğu beyin görüntülemesi yapılmadan ayırt edilemez.

Beyin kanaması neden olur?

Beyin kanamasına yol açan nedenler kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre değişebilir.

Beyin kanamasının yaygın nedenleri

1. Yüksek tansiyon: Uzun süre kontrolsüz seyreden tansiyon, küçük beyin damarlarının zayıflamasına ve yırtılmasına neden olabilir.
2. Beyin anevrizması: Damar duvarındaki balonlaşma yırtıldığında çoğunlukla subaraknoid kanama oluşur.
3. Kafa travması: Trafik kazası, düşme veya başa alınan darbe kafatası içinde kanamaya yol açabilir.
4. Damar yumağı: Arteriyovenöz malformasyon adı verilen anormal damar yapıları yırtılarak kanayabilir.
5. Kan sulandırıcı ilaçlar: Kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar kanama riskini veya mevcut kanamanın büyümesini artırabilir.
6. Kanama bozuklukları: Trombosit düşüklüğü ve pıhtılaşma hastalıkları beyin kanaması riskini artırabilir.
7. Serebral amiloid anjiyopati: İleri yaşlarda beyin damarlarının duvarında protein birikmesi damarları kırılganlaştırabilir.
8. Beyin tümörleri: Bazı beyin tümörleri kendi içine veya çevresindeki beyin dokusuna kanayabilir.
9. Uyuşturucu maddeler: Kokain ve amfetamin gibi maddeler ani tansiyon yükselmesine ve damar yırtılmasına neden olabilir.
10. Karaciğer hastalıkları: İleri karaciğer hastalıkları pıhtılaşma mekanizmasını bozabilir.

Yüksek tansiyon beyin kanamasına neden olur mu?

Kontrolsüz yüksek tansiyon, beyin dokusu içi kanamanın önemli nedenlerinden biridir. Damarların sürekli yüksek basınca maruz kalması damar duvarlarını zaman içinde zayıflatabilir.

Riski azaltmak için:

• Tansiyon düzenli ölçülmelidir.
• İlaçlar doktor önerisine göre kullanılmalıdır.
• Tansiyon ilaçları kendiliğinden bırakılmamalıdır.
• Tuz tüketimi sınırlandırılmalıdır.
• Sigara kullanılmamalıdır.
• Sağlıklı vücut ağırlığı korunmalıdır.
• Düzenli doktor kontrolleri yaptırılmalıdır.

Beyin kanaması sonrasında da tansiyonun düzenli kontrolü yeni kanama riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Anevrizma beyin kanamasına nasıl neden olur?

Beyin anevrizması, beyin damarının zayıf bir bölümünün dışarı doğru balonlaşmasıdır. Anevrizma yırtıldığında kan çoğunlukla beyin ile beyin zarları arasındaki subaraknoid boşluğa yayılır.

Yırtılmış anevrizmada şu belirtiler görülebilir:

• Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı
• Boyun sertliği
• Bulantı ve kusma
• Işığa hassasiyet
• Bilinç kaybı
• Nöbet
• Göz kapağında düşme
• Çift görme
• Konuşma veya hareket bozukluğu

Yırtılan anevrizma tekrar kanayabileceği için acil olarak kapatılması gerekebilir. Tedavide cerrahi klipsleme veya damar içinden uygulanan endovasküler yöntemler kullanılabilir.

Kafa travması sonrası beyin kanaması belirtileri nelerdir?

Kafa travmasına bağlı kanama belirtileri darbenin hemen ardından ortaya çıkabileceği gibi saatler veya günler sonra da başlayabilir.

Travma sonrasında şu belirtilere dikkat edilmelidir:

• Geçmeyen veya giderek artan baş ağrısı
• Tekrarlayan kusma
• Bilinç kaybı
• Uyandırmakta zorlanma
• Konuşma bozukluğu
• Dengesiz yürüme
• Kol veya bacakta güç kaybı
• Göz bebekleri arasında büyüklük farkı
• Nöbet
• Hafıza kaybı
• Davranış değişikliği
• Kulak veya burundan sıvı gelmesi

Özellikle ileri yaştaki kişilerde ve kan sulandırıcı kullananlarda hafif görünen bir kafa travması sonrasında bile kanama gelişebilir. Kafa travmasından sonra bilinç kaybı, geçmeyen baş ağrısı, kusma, güçsüzlük veya denge kaybı bulunması acil değerlendirme gerektirir.

Beyin kanaması türleri nelerdir?

Beyin dokusu içi kanama

Kanamanın doğrudan beyin dokusunun içinde oluşmasıdır. Sıklıkla kontrolsüz yüksek tansiyonla ilişkilidir.

Kanamanın yerine göre:

• Kol ve bacakta güç kaybı
• Konuşma bozukluğu
• Duyu kaybı
• Denge bozukluğu
• Bilinç değişikliği

görülebilir.

Subaraknoid kanama

Beyin ile beyni çevreleyen zarlar arasındaki boşluğa kanama olmasıdır. En sık nedenlerinden biri beyin anevrizmasının yırtılmasıdır.

En karakteristik belirtisi saniyeler içinde şiddetlenen ani baş ağrısıdır.

Subdural kanama

Beynin dış yüzeyi ile dura adı verilen kalın beyin zarı arasında kan birikmesidir. Genellikle kafa travması sonrasında oluşur.

İleri yaştaki kişilerde belirtiler haftalar içinde gelişebilir:

• Baş ağrısı
• Unutkanlık
• Uyku hâli
• Yürüme bozukluğu
• Vücudun bir tarafında güç kaybı
• Davranış değişikliği

Epidural kanama

Kafatası kemiği ile dura arasında kan birikmesidir. Genellikle kafa travması ve kafatası kırığıyla ilişkilidir.

Hasta travmadan sonra kısa süre iyi görünebilir ve ardından hızla kötüleşebilir. Acil cerrahi müdahale gerekebilir.

Beyin karıncıkları içine kanama

Kanamanın beyin omurilik sıvısının bulunduğu karıncıklara yayılmasıdır. Beyin omurilik sıvısının dolaşımını bozarak hidrosefali ve kafa içi basınç artışına neden olabilir.

Beyin kanaması tanısı nasıl konur?

Tanı süreci hastanın acil değerlendirilmesiyle başlar. Solunum, dolaşım, bilinç düzeyi ve nörolojik bulgular kontrol edilir.

Tanıda kullanılan yöntemler

• Beyin tomografisi
• Beyin MR’ı
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi
• MR anjiyografi
• Kateter anjiyografi
• Kan testleri
• Pıhtılaşma testleri
• Gerekli durumlarda beyin omurilik sıvısı incelemesi

Acil durumda ilk tercih çoğunlukla kontrastsız beyin tomografisidir. Tomografi kanamanın yerini, büyüklüğünü ve beyin üzerindeki etkisini hızlı şekilde gösterebilir. Şüpheli inme hastasında beyin görüntülemesinin gecikmeden yapılması gerekir.

Beyin kanaması tomografide belli olur mu?

Akut beyin kanamalarının büyük bölümü tomografide görülebilir. Tomografi kısa sürede çekilebildiği için acil değerlendirmede önemli bir yöntemdir.

Tomografi ile şu durumlar değerlendirilebilir:

• Kanamanın yeri
• Kanamanın büyüklüğü
• Beyinde ödem
• Orta hat kayması
• Beyin karıncıklarına yayılım
• Hidrosefali
• Kafatası kırığı
• Cerrahi müdahale ihtiyacı

Kanamanın nedenini belirlemek için anjiyografi veya MR gibi ek incelemeler gerekebilir.

Beyin kanaması tedavisi nasıl yapılır?

Beyin kanaması tedavisi kanamanın türüne, yerine, büyüklüğüne ve hastanın nörolojik durumuna göre planlanır.

Tedavinin temel amaçları şunlardır:

• Solunum ve dolaşımı korumak
• Kanamanın büyümesini önlemek
• Kafa içi basıncını azaltmak
• Beyin dokusu üzerindeki baskıyı kaldırmak
• Kanamanın nedenini tedavi etmek
• Yeni kanamayı önlemek
• Nörolojik işlevleri korumak
• Rehabilitasyonu erken başlatmak

Beyin kanaması bulunan hastalar yoğun bakım şartlarında takip edilebilir.

Beyin kanaması ilaçla tedavi edilir mi?

Bazı küçük ve ilerlemeyen kanamalar yakın takip ve ilaç tedavisiyle yönetilebilir.

Uygulanabilecek tedaviler şunlardır:

• Tansiyon kontrolü
• Kan sulandırıcı etkisini tersine çeviren ilaçlar
• Beyin ödemini azaltmaya yönelik tedaviler
• Gerekli durumlarda nöbet tedavisi
• Ağrı ve bulantının kontrolü
• Solunum desteği
• Kan şekeri ve vücut sıcaklığının düzenlenmesi

İlaç tedavisi hastanın durumuna göre yoğun bakım veya nöroloji-neuroşirürji ekibi tarafından planlanmalıdır.

Beyin kanaması ameliyatı ne zaman gerekir?

Her beyin kanaması ameliyat edilmez. Cerrahi karar kanamanın yerine, büyüklüğüne, hastanın bilinç düzeyine ve beyin üzerindeki baskıya göre verilir.

Ameliyatın değerlendirilebileceği durumlar

• Büyük kanama
• Beyin dokusunda ciddi basınç oluşması
• Bilinç düzeyinin giderek bozulması
• Beyin sapı basısı
• Orta hat kayması
• Hidrosefali gelişmesi
• Beyincik kanaması
• Epidural veya büyük subdural hematom
• Yırtılmış beyin anevrizması
• Damar yumağına bağlı kanama
• Hastanın nörolojik durumunun hızla kötüleşmesi

Cerrahinin amacı biriken kanı boşaltmak, beyin üzerindeki baskıyı azaltmak veya kanamanın kaynağını kapatmaktır.

Beyin kanaması ameliyatı nasıl yapılır?

Uygulanacak ameliyat kanamanın türüne göre değişir.

Kraniyotomi

Kafatasında kontrollü bir açıklık oluşturularak kan birikimi boşaltılabilir ve kanayan damar kontrol altına alınabilir.

Kraniyektomi

Beyinde ileri derecede şişme bulunuyorsa kafatası kemiğinin bir bölümü geçici olarak çıkarılabilir. Bu işlem beyne genişleyebileceği alan sağlamayı amaçlar.

Anevrizma klipsleme

Anevrizmanın boynuna cerrahi klips yerleştirilerek yeniden kanaması önlenmeye çalışılır.

Endovasküler tedavi

Kasık veya el bileğindeki damardan ilerletilen ince kateterlerle beyin damarına ulaşılır. Anevrizma koil, stent veya farklı damar içi cihazlarla kapatılabilir.

Drenaj işlemleri

Beyin karıncıklarında kan veya sıvı birikmesi varsa dışarıdan drenaj sistemi yerleştirilerek kafa içi basıncı azaltılabilir.

Beyin kanamasından sonra iyileşme süreci

İyileşme süreci her hastada farklıdır. Kanamanın yeri, büyüklüğü, tedaviye başlama zamanı, hastanın yaşı ve eşlik eden hastalıkları sonucu etkileyebilir.

İyileşme döneminde şu uygulamalar gerekebilir:

• Fizik tedavi
• Yürüme ve denge çalışmaları
• Konuşma ve dil terapisi
• Yutma rehabilitasyonu
• El becerilerini geliştiren iş uğraşı terapisi
• Hafıza ve dikkat çalışmaları
• Psikolojik destek
• Tansiyon takibi
• Düzenli kontrol görüntülemeleri
• Beslenme desteği

Rehabilitasyonun hastanın durumu uygun olduğunda erken dönemde başlaması, kaybedilen işlevlerin yeniden kazanılmasına yardımcı olabilir.

Beyin kanaması sonrası kalıcı hasar olur mu?

Beyin kanamasından sonra gelişebilecek kalıcı sorunlar kanamanın etkilediği bölgeye göre değişir.

Kalıcı olabilecek belirtiler şunlardır:

• Kol veya bacakta güç kaybı
• Konuşma ve anlama bozukluğu
• Görme kaybı
• Denge ve yürüme problemi
• Yutma güçlüğü
• Hafıza sorunları
• Dikkat bozukluğu
• Kişilik değişiklikleri
• Epileptik nöbetler
• Günlük yaşamda başkasına bağımlılık

Bazı hastalar büyük ölçüde iyileşebilirken bazı hastalarda uzun süreli rehabilitasyon gerekebilir. İlk günlerdeki klinik tablo her zaman nihai iyileşme düzeyini kesin olarak göstermez.

Beyin kanaması tekrarlar mı?

Beyin kanaması tekrar edebilir. Tekrarlama riski altta yatan nedene ve risk faktörlerinin kontrol edilip edilmemesine bağlıdır.

Riski azaltmak için:

• Tansiyon kontrol altında tutulmalıdır.
• Sigara bırakılmalıdır.
• Kan sulandırıcılar yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
• Anevrizma ve damar malformasyonlarının kontrolleri aksatılmamalıdır.
• Alkol tüketimi sınırlandırılmalıdır.
• Uyuşturucu maddelerden uzak durulmalıdır.
• Diyabet ve kolesterol kontrol edilmelidir.
• Kafa travmasına karşı önlem alınmalıdır.

Beyin kanaması geçiren kişi ne kadar yaşar?

Beyin kanaması geçiren herkes için geçerli tek bir yaşam süresi verilemez.

Hastalığın seyri şu faktörlere göre değişir:

• Kanamanın türü
• Beyindeki yeri
• Kanama hacmi
• Bilinç düzeyi
• Beyin karıncıklarına yayılım
• Hastanın yaşı
• Tansiyon ve diğer hastalıklar
• Tedaviye başlama zamanı
• Gelişen komplikasyonlar
• Rehabilitasyona verilen yanıt

İnternetteki genel oranlar tek bir hastanın sonucunu kesin şekilde göstermez. Kişisel değerlendirme hastayı takip eden ekip tarafından yapılmalıdır.

Beyin kanamasında ilk yardım nasıl yapılır?

Beyin kanaması şüphesinde:

1. Hemen 112’yi arayın.
2. Belirtilerin başladığı saati not edin.
3. Kişiye yiyecek, içecek veya ilaç vermeyin.
4. Bilinci kapalı ancak nefes alıyorsa güvenli yan pozisyona getirin.
5. Kusma varsa hava yolunu açık tutun.
6. Nöbet sırasında çevresindeki sert eşyaları uzaklaştırın.
7. Ağzına kaşık, el veya başka bir nesne sokmayın.
8. Kişiyi kendi aracınızla götürmek yerine ambulansı bekleyin.
9. Kan sulandırıcı kullanıyorsa sağlık ekibine bildirin.
10. Belirtiler geçse bile acil değerlendirmeden vazgeçmeyin.

Beyin kanamasında acil belirtiler nelerdir?

Aşağıdaki belirtilerden biri bile varsa 112 aranmalıdır:

• Ani ve çok şiddetli baş ağrısı
• Yüzde kayma
• Konuşma bozukluğu
• Kol veya bacakta ani güç kaybı
• Ani görme kaybı
• Bilinç kaybı
• Nöbet
• Tekrarlayan kusma
• Ani denge kaybı
• Kafa travmasından sonra uykuya eğilim
• Göz bebeklerinde büyüklük farkı
• Kişinin uyandırılamaması

Beyin kanaması acil bir sağlık sorunudur. Evde takip edilmemeli ve belirtilerin geçmesi beklenmemelidir.

Beyin kanaması için hangi doktora gidilir?

Beyin kanaması şüphesinde poliklinik randevusu alınması beklenmemeli, doğrudan acil servise başvurulmalıdır.

Tanı ve tedavi sürecinde şu bölümler birlikte çalışabilir:

• Acil Tıp
• Beyin ve Sinir Cerrahisi
• Nöroloji
• Girişimsel Nöroradyoloji
• Yoğun Bakım
• Radyoloji
• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
• Konuşma ve Dil Terapisi

Anevrizma, büyük hematom, kafa içi basınç artışı veya hidrosefali bulunan hastalarda Beyin ve Sinir Cerrahisi değerlendirmesi gerekebilir.

Beyin kanaması hakkında sık sorulan sorular

1. Beyin kanamasının ilk belirtileri nelerdir?
2. Her şiddetli baş ağrısı beyin kanaması belirtisi midir?
3. Kafa travmasından kaç gün sonra beyin kanaması ortaya çıkar?
4. Beyin kanaması ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
5. Beyin kanaması geçiren kişi tamamen iyileşir mi?
6. Beyin kanaması tekrarlar mı?
7. Beyin kanamasından sonra felç kalıcı olur mu?

Sonuç

Beyin kanaması, beyin dokusu içinde veya beyni çevreleyen boşluklarda kan birikmesiyle oluşan ve hayati tehlike yaratabilen acil bir sağlık sorunudur.

Ani ve şiddetli baş ağrısı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güç kaybı, nöbet ve bilinç değişikliği en önemli uyarı belirtileridir. Bu belirtiler görüldüğünde kişinin iyileşmesi beklenmemeli ve hemen 112 aranmalıdır.

Tanıda en sık kullanılan ilk görüntüleme yöntemi beyin tomografisidir. Tedavi; kanamanın türüne ve büyüklüğüne göre yoğun bakım takibi, ilaç tedavisi, kanın cerrahi olarak boşaltılması, anevrizmanın kapatılması veya damar içi girişimleri içerebilir.

Beyin kanamasında erken müdahale, beyin dokusunda oluşabilecek hasarın sınırlandırılması ve hastanın yaşam şansının artırılması açısından büyük önem taşır.

Tıbbi bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ani nörolojik belirti veya beyin kanaması şüphesinde internetten bilgi araştırmak yerine 112 aranmalıdır. Tanı ve tedavi için Op. Dr. Seyhan Orak veya uygun bir sağlık uzmanının değerlendirmesi gerekir.