Vertebroplasti Nedir? Nasıl Yapılır?
Vertebroplasti nedir, nasıl yapılır sorusu; özellikle kemik erimesine bağlı omurga çökme kırığı yaşayan, ani başlayan şiddetli bel veya sırt ağrısı nedeniyle hareket etmekte zorlanan hastaların tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Omurga çökme kırıkları yalnızca ağrıya neden olmaz; kişinin yürüyüşünü, duruşunu, uyku kalitesini, nefes kapasitesini ve günlük bağımsızlığını da etkileyebilir. Vertebroplasti, uygun hastalarda kırık omurun içine özel kemik çimentosu verilerek omurun desteklenmesini ve ağrının azaltılmasını hedefleyen minimal invaziv bir işlemdir. Beyin Cerrahi doktoru Op. Dr. Seyhan Orak her omurga kırığını aynı şekilde tedavi etmek değil, kırığın yaşını, ağrının kaynağını, sinir basısı olup olmadığını ve hastanın genel durumunu değerlendirerek en doğru tedavi yolunu belirlemektir.
Vertebroplasti Nedir?
Vertebroplasti, omurgadaki çökme kırığının içine ince bir iğne yardımıyla özel kemik çimentosu enjekte edilmesi işlemidir. Amaç, kırık omuru içeriden desteklemek, mikro hareketleri azaltmak ve kırığa bağlı ağrıyı kontrol altına almaktır.
Bu işlem açık omurga ameliyatı değildir. Büyük kesi yapılmaz, vida veya platin yerleştirilmez. Genellikle görüntüleme cihazları eşliğinde, kırık omura hassas şekilde ulaşılmasıyla uygulanır.
Vertebroplasti Hangi Hastalıklarda Yapılır?
Vertebroplasti en sık osteoporoz yani kemik erimesine bağlı omurga kompresyon kırıklarında gündeme gelir. Bunun dışında bazı hastalarda tümör, metastaz veya travmaya bağlı omurga kırıklarında da seçilmiş durumlarda değerlendirilebilir.
Her omurga kırığında vertebroplasti yapılmaz. Ağrının gerçekten kırık seviyesinden kaynaklandığı, kırığın yeni veya aktif olduğu ve sinir basısı gibi farklı bir cerrahi gereklilik bulunmadığı doğrulanmalıdır.
Omurga Çökme Kırığı Belirtileri Nelerdir?
Omurga çökme kırığı bazen hafif ağrıyla fark edilirken, bazı hastalarda günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtlayan şiddetli ağrıya yol açabilir. Özellikle osteoporozu olan ileri yaş hastalarda basit bir hareket, öksürme, eğilme veya hafif düşme sonrası kırık gelişebilir.
Omurga çökme kırığında görülebilen belirtiler:
- Ani başlayan bel veya sırt ağrısı
- Ayakta durmakla veya yürümekle artan ağrı
- Yatınca kısmen azalan ağrı
- Boy kısalması veya kamburluk artışı
- Hareket kısıtlılığı
- Nefes alırken veya dönerken ağrı
- Nadiren bacakta uyuşma, güçsüzlük veya sinir basısı bulguları
Vertebroplasti Kimlere Uygundur?
Vertebroplasti, ağrılı omurga çökme kırığı olan ve ilaç, istirahat, korse gibi tedavilere rağmen yeterli rahatlama sağlanamayan uygun hastalarda değerlendirilebilir. Hastanın MR görüntülemesinde kırığın aktif olması, ağrının kırık seviyesiyle uyumlu olması ve enfeksiyon gibi engel bir durumun bulunmaması önemlidir.
Sinir basısı, omurilik kanalına ciddi kemik basısı, enfeksiyon, kontrolsüz kanama bozukluğu veya yaygın stabilite kaybı varsa farklı tedavi seçenekleri gerekebilir. Bu nedenle işlem öncesi ayrıntılı omurga değerlendirmesi şarttır.
Vertebroplasti Nasıl Yapılır?
Vertebroplasti genellikle lokal anestezi ve sedasyon altında yapılabilir. Hasta yüzüstü yatırılır. Görüntüleme cihazı eşliğinde kırık omura özel bir iğne ile ulaşılır. Ardından tıbbi kemik çimentosu kontrollü şekilde omur gövdesine enjekte edilir. Çimento kısa sürede sertleşerek omur içinde destek sağlar.
İşlem sırasında çimentonun doğru alana yayılması dikkatle takip edilir. Amaç fazla çimento vermek değil, kırık omuru yeterli ve güvenli şekilde stabilize etmektir. İşlem sonrası hasta belirli süre gözlem altında tutulur.
Vertebroplasti İle Kifoplasti Arasındaki Fark Nedir?
Vertebroplasti ve kifoplasti omurga çökme kırıklarında kullanılan iki benzer minimal invaziv yöntemdir. Vertebroplastide kemik çimentosu doğrudan kırık omura enjekte edilir. Kifoplastide ise genellikle önce balon benzeri bir sistemle omur içinde boşluk oluşturulur, ardından çimento verilir.
Kifoplasti bazı hastalarda omur yüksekliğini kısmen düzeltmeye yardımcı olabilir. Ancak hangi yöntemin daha uygun olduğu kırığın şekline, çökme derecesine, ağrı süresine ve omurga yapısına göre belirlenir.
Vertebroplasti Ağrıyı Ne Zaman Azaltır?
Vertebroplasti sonrası bazı hastalarda ağrı kısa sürede azalabilir. Bazı hastalarda ise rahatlama birkaç gün içinde daha belirgin hale gelir. Ağrı azalması; kırığın yaşı, omurga yapısı, osteoporoz derecesi, ek bel-sırt hastalıkları ve doğru hasta seçimiyle ilişkilidir.
Ağrının tamamen geçeceği garanti edilmemelidir. Eğer ağrının nedeni kırık dışında bel fıtığı, kanal darlığı, kas spazmı veya yaygın omurga dejenerasyonu ise vertebroplasti tek başına yeterli olmayabilir.
Vertebroplasti Riskleri Nelerdir?
Vertebroplasti minimal invaziv bir işlem olsa da risksiz değildir. En önemli risklerden biri kemik çimentosunun omur dışına sızmasıdır. Çoğu sızıntı belirti vermeyebilir; ancak nadiren sinir basısı, damar içine kaçış veya akciğer embolisi gibi ciddi durumlar gelişebilir.
Diğer olası riskler arasında enfeksiyon, kanama, alerjik reaksiyon, ağrının devam etmesi, komşu omurlarda yeni kırık gelişmesi ve sinir hasarı yer alabilir. Bu nedenle işlem görüntüleme eşliğinde ve deneyimli ekip tarafından yapılmalıdır.
Vertebroplasti Sonrası İyileşme Nasıldır?
Vertebroplasti sonrası hastalar genellikle kısa süre gözlem altında tutulur. Doktorun değerlendirmesine göre aynı gün veya ertesi gün taburculuk planlanabilir. İlk günlerde ağır kaldırmamak, ani dönme-eğilme hareketlerinden kaçınmak ve ağrıyı artıran aktiviteleri sınırlamak önemlidir.
İşlem sonrası asıl hedef yalnızca mevcut kırığın ağrısını azaltmak değildir. Osteoporoz tedavisi, D vitamini-kalsiyum durumu, düşme riskinin azaltılması, kas güçlendirme ve düzenli takip yeni kırıkların önlenmesi açısından büyük önem taşır.
Vertebroplasti Sonrası Korse Gerekir Mi?
Bazı hastalarda vertebroplasti sonrası kısa süreli korse önerilebilir; bazı hastalarda ise gerek duyulmayabilir. Korse kararı kırığın seviyesine, omurganın duruşuna, ağrı durumuna ve hastanın hareket kapasitesine göre verilir.
Uzun süre bilinçsiz korse kullanımı kasları zayıflatabilir. Bu nedenle korse kullanımı mutlaka hekim önerisiyle, doğru süre ve doğru modelle yapılmalıdır.
Sonuç
Vertebroplasti başarısında en kritik nokta, ağrının gerçekten aktif omurga çökme kırığından kaynaklanıp kaynaklanmadığını doğru belirlemektir. Op. Dr. Seyhan Orak, beyin ve omurga cerrahisi uzmanlığıyla MR, tomografi, kırık seviyesi, sinir basısı, omurga stabilitesi, osteoporoz durumu ve hastanın genel sağlık özelliklerini birlikte değerlendirir.
Amaç; ameliyatsız takip edilebilecek hastalarda gereksiz işlemden kaçınmak, işlem gereken hastalarda ise vertebroplastiyi güvenli şekilde uygulayarak ağrıyı azaltmak, hareket kabiliyetini desteklemek ve yeni kırık riskini azaltacak uzun vadeli omurga sağlığı planı oluşturmaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Vertebroplasti Açık Ameliyat Mıdır?
Hayır. Vertebroplasti açık omurga ameliyatı değildir. Küçük iğne girişleriyle, görüntüleme eşliğinde kırık omura kemik çimentosu verilerek yapılır.
Vertebroplasti Kimlere Yapılır?
Ağrılı omurga çökme kırığı olan, kırığı aktif görünen ve ilaç-korse gibi tedavilere rağmen yeterli rahatlama sağlanamayan uygun hastalarda yapılabilir.
Vertebroplasti Ne Kadar Sürer?
İşlem süresi kırık omur sayısına, hastanın anatomisine ve uygulama zorluğuna göre değişir. Genellikle kısa süreli minimal invaziv bir işlemdir.
Vertebroplasti Ağrıyı Hemen Geçirir Mi?
Bazı hastalarda ağrı kısa sürede azalabilir; bazı hastalarda rahatlama birkaç gün içinde belirginleşir. Sonuç, doğru hasta seçimi ve ağrının kaynağına bağlıdır.
Vertebroplasti İle Kifoplasti Aynı Mıdır?
Benzer amaçla yapılırlar ancak aynı işlem değildir. Kifoplastide çimento öncesi balonla boşluk oluşturulabilir; vertebroplastide çimento doğrudan kırık omura verilir.
Vertebroplasti Riskli Midir?
Her tıbbi işlem gibi risk taşır. Çimento sızıntısı, enfeksiyon, kanama, sinir etkilenmesi veya komşu omur kırığı gibi riskler hastaya göre değişebilir.
Vertebroplasti İçin Hangi Doktora Gidilir?
Omurga çökme kırığı, osteoporoz kırığı, bel-sırt ağrısı ve vertebroplasti değerlendirmesi için beyin ve omurga cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır.